Топ 10 лекови во светски рамки – и каде е Македонија во овој поглед?

Добивај вести на Viber

Автор: Филип Ачкоски, м-р по фармација, д-р по бизнис администрација, извршен директор во фармацевтска индустрија, медицински писател и здравствен едукатор со повеќе од 20 години искуство на пазарите во Југоисточна Европа. ТопЕдукатор.

Кога ќе се каже „најпродавани лекови во светот“, првата асоцијација најчесто е – фармацевтски гиганти, милијарди долари и сложени молекули.
Но, од фармакоекономски аспект, овие лекови се огледало на приоритетите на најбогатите здравствени системи:

·  за кои болести се подготвени да платат најмногу,

·  каква вредност (во години живот и квалитет на живот) добиваат за тие пари,

·  и каде малите земји како Македонија реално можат – или не можат – да парираат.

Топ 10 најпродавани лекови во светот (2024 – глобално)Што ни кажува оваа табела?

Што ни кажува оваа табела?

·  Онкологијата, особено имуно-онкологијата, е апсолутен шампион по трошоци.

·  Антитромботиците и антидијабетиците (особено GLP-1 и GIP/GLP-1) се „новите блокбастер“ области.

·  Автоимуни и хронични воспалителни болести (псоријаза, IBD, астма) се третираат со биолошки и таргетирани терапии со висока цена, но и висока додадена вредност.

Каде е Македонија во целава приказна?

За жал пристапот до иновативните блокбастери е ограничен или селективен, а половина од лековите воопшто не се регистрирани кај нас или имаат симболична продажба.

Дел од имуно-онколошките лекови (како Keytruda, Opdivo) се присутни во системот, но обично со строги индикации, конзилијарни одлуки и лимитиран буџет.

Многу од најпродаваните биолошки лекови (за псоријаза, IBD, астма) се достапни, но не за сите пациенти кои би имале корист – туку за „најтешките случаи“.

GLP-1 и GIP/GLP-1 револуцијата (Ozempic, Mounjaro) – кај нас е „луксуз“

Во развиените системи, овие лекови стануваат стандард за дијабетес, а сè повеќе и за третман на дебелина.

Кај нас, тие најчесто се ограничени поради цена и не влегуваат во широка рефундација – пациентите или плаќаат приватно, или воопшто немаат пристап.

ХИВ, цистична фиброза, ретки болести

Лекови како Biktarvy и Trikafta/Kaftrio отвораат сосема ново ниво на квалитет на живот кај пациенти во богатите системи.

Во Македонија се прават напори за ретки болести, но обемот и брзината не може да се споредат со земји кои имаат десеткратно поголем здравствен буџет по жител.

Со други зборови:
технички Македонија има достап до дел од овие молекули, но практично – пристапот е ограничен, доцни и често зависи од „случај по случај“, а не од системски фармакоекономски модел.

Фармакоекономијата во македонската реалност

Клучното прашање за држава како Македонија не е:

„Како да ги купиме сите врвни лекови од табелата?“

Туку:

„Како со ограничен буџет да купиме најмногу здравје по евро – и кога има смисла да инвестираме во ваков тип скапи иновации?“

Тоа значи:

·  Да се користат HTA (Health Technology Assessment) и фармакоекономски модели (QALY, ICER) за да се одлучи кој иновативен лек навистина носи доволна вредност за да биде рефундиран.

·  Да се преговара со компаниите за value-based и outcome-based договори: лекот да се плаќа според резултат, не само според количина.

·  Да се користат биосимилари и квалитетни генерики за другите боилести, со цел да се ослободат средства – а тие пари да се пренасочат кон неколку внимателно избрани врвни терапии од „топ 10“ или слично ниво.

Што значат овие здравствени трендови за економијата и бизнисот?

За економистите и менаџерите, оваа листа е:

·  сигнал каде оди глобалниот здравствен трошок – онкологија, хронични воспалителни заболувања, метаболни болести;

·  предупредување дека ако државата не инвестира во превенција и рано лекување, утре ќе мора да купува скапи биолошки и таргетирани терапии за пациенти во напредни стадиуми;

·  можност за фармацевтскиот и биотех секторот во регионот да се позиционира – преку клинички студии, производство на генерики и биосимилари, регионални партнерства.

На крајот, болен пациент не произведува БДП.
Ако сакаме раст, мора да прифатиме дека фармакоекономијата не е „луксузна анализа“, туку основен алат за фискална и здравствена стабилност.

Светот плаќа десетици милијарди за лекови кои:

·  го продолжуваат животот за неколку години,

·  го подобруваат квалитетот на живот на хронично болните,

·  и ја трансформираат прогнозата на болести кои порано биле смртни.

Македонија, пак, сè уште се бори со:

·  основен пристап до дијагностика,

·  недоволна превенција,

·  ограничена рефундација дури и на „старите“ иновативни терапии.

Додека другите земји се натпреваруваат кој повеќе ќе инвестира во здравје, ние не смееме да останеме во „економијата на евтиното“, која на долг рок излегува – најскапа.